Bahar Bayram Jin'in manevi zrh

  2019-02-04 18:52:34  cri

Pek ok nesilden Trk vatanda艧, 23 Nisan kutlamalar srasnda 艧u 艧iire e艧lik etmi艧tir: En byk bayram bu bayram, herkese kutlu olsun!

Trkiye'de 'en byk bayram', tart艧mal bir konsept. Dini ve milli bayramlarn yar艧trlmas gibi, bir toplum iin son derece tehlikeli mnaka艧alara girildi~i de vaki. Jin'deyse bTyle bir tart艧maya mahal yok: En byk bayram, dTrt bin yldr, geleneksel ay takvimine gTre yeni yln ba艧langc anlamna gelen, Bahar Bayram!

Bahar Bayram'nn, Jin toplumunu tm renkleriyle ku艧atan atmosferiyle, ne 1 Ekim'de kutlanan Ulusal Bayram ne de Ejder Kay~, Mezar Sprme di~er geleneksel festivaller yar艧abilir.

2019 ylnda 5-19 ĥubat gnlerine denk gelen Bahar Bayram, herhangi bir bayramn, herhangi bir toplumun hayatnda oynayabilece~i rol bakmndan, en arpc ve en etkili festivallerden biri; bayram ba艧l ba艧na pek ok gelenek ve adetin ta艧ycs.

Bahar Bayram, Jin'de geleneksel kltrn kayna艧ma noktasdr. Jin medeniyeti deyince akla gelen ne varsa, kaligrafi, el sanatlar, 艧iir, resim, astroloji, mutfak, e~lence, hepsi bir 艧ekilde en yksek ifade alann bayram srasnda bulur ve bu alanlarda en gzel Trnekler bayram nedeniyle ortaya konulur.

Bu yTnyle, Bahar Bayram'nn, Jin iin manevi bir zrh oldu~u sTylenebilir. Bayram, Jin'in tarihinden ald~ gc ne艧eye dTn艧trmesidir. Bir ba艧ka deyi艧le, Bahar Bayram, bir toplumun, zengin geleneksel kltrnn keyfini karmasdr!

"Ban Nianhuo" dbayram al艧veri艧i: Bayramn ekonomik boyutu

Yava艧layan d艧 ve i ekonomik bymeye ra~men, Jin'de bahar bayram i tketimin en Tnemli dinamiklerinden biri.

Jin'de 'Ban Nianhuo' denen bayram al艧veri艧i, olmazsa olmazlardan. 'Nianhuo', bayram srasnda ska satn alnan hediyelerin yan sra yerel lezzetler, alkoll ikiler, kyafet gibi Tzel rnleri ifade ediyor. Bayram srasnda Tzellikle turizm ve yiyecek-iecek harcamalar dikkat ekiyor. Jin Ticaret Bakanl~ verilerine gTre 2018 bayram tatilinde restoran ve al艧veri艧 merkezlerinin sat艧lar 926 milyar yuana (146 milyar dolar) ula艧t.

Taobao ve JD gibi dev online platformlarn sundu~u seenekler, bayram al艧veri艧ini e艧itlendiriyor. Alibaba 艧irketi, 2016 ylnn 5 gnlk bayram promosyonu dTneminde, 2,1 milyar adet rn satld~n aklad, yani lke genelinde ki艧i ba艧na 1,5 rn d艧yor. Jin'in en byk sosyal medya platformu WeChat'in 2014 ylnda ba艧latt~ "krmz zarf" uygulamas, bayram harl~n ileri boyutlara ta艧d. 2017 ylnn Bahar Bayram srasnda WeChat zerinden 46 milyar kez "krmz zarf" gTnderildi.

Byyen ve alm gc artan orta snfn damak tad de~i艧tike, bayram harcamalarında ithal gıda ürünlerinin payı da artıyor. İtalyan şarapları, Alaska yengeci, Fransız ıstakozu, Arjantin bifteği, Şili kirazları artık Çinlilerin sofrasında yer buluyor. Çin, kiraz ihracatının %85'inden fazlasını Şili'den tedarik ediyor. Şili Meyve İhracatçıları Birliği'nden alınan istatistikler Şili'nin son iki yılda Çin'e 125 bin tondan fazla kiraz ihracatı yaptığını gösteriyor.

Bir bayram fenomeni: Ulaşım

Çin'de Bahar Bayramı haberlerinin en önemli kavramlarından biri Chunyun. Chun bahar, yun ise ulaşım, seyahat anlamına geliyor. Ulaşım, bayramın özünü oluşturan 'ailenin bir araya gelmesini' sağlıyor, bu yönüyle ulaşımın kendisi de bir ritüele dönüşüyor. Elbette nüfus büyüklüğünden dolayı işin ölçeği de başka hiçbir ülkeyle kıyaslanamayacak kadar büyük; Amerikalılar Şükran Günü için 54 milyon seyahat yaparken, Çinlilerin bu yıl bahar bayramında 3 milyar seyahat gerçekleştirmeleri bekleniyor.

Chunyun kelimesi, Çin medyasında ilk kez 1954 yılında kendini gösterse de, bunun bir fenomene dönüşmesi için 1979 yılını beklemek gerekti: O yıl bahar bayramı sırasında 100 milyon seyahat gerçekleştirilmiş ve bu bir rekor olarak kayıtlara geçmişti.

O vakit, Çinliler haftada sadece Pazar olmak üzere bir gün tatil yapabiliyordu, üstelik Ulusal Bayram tatili gibi "altın hafta"lar henüz belirlenmemişti. Çinlilerin seyahat için tek şansı Bahar Bayramıydı.

Diğer yandan ülke şimdiki gibi zengin değildi, yurt dışı seyahatleri şöyle dursun, Çin içinde kalkıp başka bir yere gidip tatil yapmak da öyle herkesin karşılayabileceği türden bir masraf kalemi değildi.

Daha sonra ekonomik reform ve dışa açılma siyasetinin ardından, ülke zenginleşmeye ve nüfus hareket etmeye başladı. Kırsal kesimde yaşayan nüfus her geçen yıl işçi olarak büyük şehirlere akın etti, ki Çin Başbakanı Li Keqiang'a göre, Çin'in ekonomik mucizesinin temelinde işte bu köylü göçü vardır. 1978 yılında, ekonomik reformların arifesinde, Çin'de nüfusun yüzde 20'sinden azı şehirlerde yaşıyordu, bugünse nüfusun yüzde 55'inden fazlası kentsel kesimlerde bulunuyor. Çin'in bütün iş gücünün üçte birinden fazlasını oluşturan yaklaşık 275 milyonluk bu göçmen işçilerin, çalıştıkları şehirlerde kalıcı yerleşme hakları bulunmuyor, bazı temel eğitim ve sağlık hizmetlerinden de faydalanamıyorlar. Pek çoğu, on yıla kalmadan, çalıştığı şehirden ayrılarak memleketine dönüyor. Son yıllarda kırsaldan kente göçmen işçi akışının azaldığı belirtilse de, bu göçmen işçiler, bahar bayramı trafiği denen fenomenin görünen yüzünü oluşturuyor. Washington Post'ta yer alan bir habere göreyse, şehirlerde çalışan kırsal işçilerin sayısı artmaya devam ediyor, ancak bu işçilerin çoğu memleketlerine yakın yerlerde çalışıyor. Bunun nedeni, şirketlerin fabrikalarını pahalı kıyı bölgelerinden orta kesimdeki daha düşük maliyetli illere kaydırması.

Çin demiryolları, 2019 Bahar Bayramı sırasında 2,99 milyar yolcu taşımaya hazırlanıyor. Pek çok kişi için eve dönüş yolculuğunun başladığı tren istasyonları, havayolu taşımacılığının gelişmesine karşın halen bayram ulaşımının simgesi konumunda.

Zaman içinde Çin demiryollarının operasyon hızı çarpıcı şekilde arttı. 40 yıl önce demiryollarında hız, saatte 40 km'ye ulaşmazken, bugün saatte 350 kilometreye ulaşıldı. 1,300 kilometrelik Beijing-Shanghai hattını artık 4 saatte katetmek mümkün.

Gelişen teknoloji, bilet alma yöntemlerini de çeşitlendirdi. 20 yıl önce vatandaşların geceden sıraya girdiği tren istasyonlarının önündeki bilet kuyrukları birkaç kilometre uzarken, artık cep telefonu aracılığıyla bilet ayırtma dönemine gelindi. Ancak yine de bahar bayramında eve dönüş bileti almak çok kolay değil. Çin'de online bilet rezervasyonu yapan 12 bin 306 internet sitesinin günlük ortalama sayfa görüntülemesi 55,67 milyar. Her gün internet yoluyla 15 milyon bilet satılıyor.

2019 bahar bayramında 7 milyon Çinlinin yurt dışına seyahat etmesi bekleniyor. (Mesela Danimarka'nın nüfusundan fazla.) Çin'in en büyük turizm platformlarından Ctrip, geçen yılki bayram sırasında 200 farklı Çin şehrinden vatandaşların, dünya genelinde 68 ülkede 700 şehre seyahat için rezervasyon yaptıkları bilgisini paylaştı.

Bahar Bayramı hızla evrensel bir boyut da kazanıyor. Doğu Asya'da geleneksel Çin kültüründen etkilenen ülkeler ve Kanada, ABD gibi yoğun Çinli göçmen nüfusun yaşadığı bölgelerde Bahar Bayramı'nın kutlanmasının yanı sıra, Çinlilerin artan yurt dışı seyahatleri ve dünya siyasetinde etkisi artan Çin'le sıcak ilişki kanalları tesis etmek isteyen ülkelerin gayretleriyle, Bahar Bayramı pek çok ülkede kutlanan bir festival haline geliyor. Çin hükümeti de Bahar Bayramı'nı bir yumuşak güç aracına dönüştürmek için elinden geleni yapıyor; Çin Kültür Bakanlığı'nın, 2018 yılı Bahar Bayramı sırasında 130 ülkedeki yaklaşık 400 şehirde tapınak fuarı (Miaohui), dans, konser gibi etkinlikler düzenlemesi planlanıyor.

Kiralık sevgili mi lazım? Günlük 450 dolar!

Bahar Bayramı'nın ilginç bir yüzü daha var: Bayram, bekar Çinli gençler için bir stres kaynağı.

Büyük şehirlerde çalışan gençler, senede bir kez memleketlerine döndüklerinde, bir nevi aile mahkemesinin karşısına çıkıyorlar ve medeni hallerinden ekonomik durumlarına kadar geniş bir skalada ardı arkası gelmeyen soruların muhatabı oluyorlar: "Erkek arkadaşın var mı? Ciddi misiniz? Evlenmek için daha ne bekliyorsunuz? Eğer evlenmeyeceksen Pekin'de ne işin var, aynı maaşla burada da bir iş bulursunK"

Bu sorulardan kaçmak isteyen bekar gençler çeşitli yollara başvuruyor. Bütçesi elveren yurt dışına seyahat ediyor. Kimisi memleketine dönmeyip yaşadığı şehirde bayramı yalnız geçiriyor.

Gençlerin bu gerilimini, ticari fırsat olarak görenler de var: "Bahar bayramı rehberlik şirketleri", içindeki bulundukları durumu makul şekilde değerlendirmeleri ve aileye izah etmeleri için gençlere danışmanlık yapıyor. İlla memleketime bir kız veya erkek arkadaş götürüp aileme göstermem gerekir diyenler için de çözüm var: Kiralık sevgili. Günlük ortalama 3 bin RMB (450 Dolar) gibi bir ücretle kiralanan sevgililer, bayram süresince 'müşterisine' eşlik ediyor; en azından aileye, mutlu bir evlilik vaadinde bulunulmuş oluyor.

Bayramın bir başka yüzü: Hayalet şehirler

Geçici nüfusuyla birlikte yıl içinde 24 milyonluk dev bir organizmaya dönüşen Beijing şehri, Bahar Bayramı sırasında boşalıyor. Şehirleri tanımlaması açısından mıknatıs metaforu yerindedir, şehir bir sünger gibi insanı, işi, fikri, girişimi, yatırımı, hayalleri kendine çeker. Şehir, bu yönüyle, artık geri dönüşü olmayan bir yola girmiş gibidir. "İstanbul bu kadar nüfusu kaldırmıyor, nüfusu 5 milyon azaltalım" deyip bunu geceden sabaha yapamazsınız. Ancak Beijing'de bu mümkündür ve senede bir kez, Bahar Bayramı sırasında bu tatbik edilir! Dışarıdan gelenler olmadan, şehrin neye benzeyebileceği, senede bir hafta da olsa, görülür.

Bahar Bayramı öncesinde, kuryeler, temizlikçiler, tezgahtarlar, garsonlar, küçük esnaf, öğrenciler, sanki ilahi bir emir gelmişçesine, şehri birkaç gün içerisinde terkederler. Pekinliler ise, özellikle bayramın ilk iki günü evlerinden çıkmaz. Sokaklar boşalır, alışveriş merkezleri kapanır, Pekin metrosunun bu boşlukta operasyona devam etmesi ürkütücü bir hal almaya başlar.

Çinli arkadaşımın bayramını nasıl kutlarım?

Çinliler tıpkı bizdeki gibi bayram harçlığı vermeyi severler, şimdilerde bu harçlıklar online uygulamalar üzerinden de verilebiliyor. WeChat üzerinden göndereceğiniz bir 'kırmızı zarf' (miktarı çok da mühim değil) arkadaşınızı gülümsetecektir.

Peki bayram tebriği için ne söylenir? Bayramınız mübarek olsun! Mutlu bayramlar! Bunlar bize özgü ifadeler. Her toplumun kendine göre bayram tebrikleri var, Çinlilerin birbirlerine en çok söylediği tebrik ifadesi: Gongxi Facai ߵo]. (Türkçe okunuş: Gonşi Fasay) Mutlu, bereketli bir bayram dilerim!

Aman dikkat: Bayramda saç yıkanmaz, kesilmez!

Bahar bayramının hemen öncesinde berberler dolup taşar, herkes bayram öncesi saç traşı olma derdine düşer. Çünkü bayramda saç kestirmek 'mekruh' kabul edilir. Bu inancın temelinde farklı bölgelerde farklı inanışlar var, en yaygın açıklamaysa şöyle: Çincede saç anlamına gelen 'toufa' kelimesindeki fa karakteri, aynı zamanda zenginlik anlamına gelen 'facai' kelimesinde geçer; bayramda saç yıkamanın, kişinin zenginlik ve refahını da suyla götüreceği düşünülür. Halk arasında yaygın bir söz de şöyledir: Y, Saç kesersen dayın ölür! (Titou si jiujiu)

Bunun gibi pek çok bayram tabusu vardır. Bayram süresince ölüm, hastalık gibi sözler kullanılmaz. Herhangi bir eşya kırmanın uğursuzluk getireceğine inanılır. Tartışmak, kavga etmek hoş değildir. Makas, bıçak gibi keskin aletleri kullanmak da tercih edilmez.

Gelenek ve teknoloji bayram galasında buluşuyor

1983 yılından bu yana bahar bayramının en önemli eğlencelerinden biri CCTV'nin yayınladığı gala programı. Bu yılki gala sanal gerçeklik (VR), yapay zeka (AI) ve 5G gibi son teknolojilerden faydalanıyor.

Şarkı, dans, akrobasi, opera, kungfu, skeç ve Çin'in geleneksel sahne sanatlarından olan meddah gösterisi gibi zengin içerikli programlardan oluşan kültür şenliği 4 saat sürüyor. Geçen 30 yılda sürekli gelişen ve daha farklı sanatsal içerikler sunan bayram galası, tüm dünyanın Çin kültürünü öğrenmesi için önemli bir platform işlevi de görüyor.