Yorum: Salgn konusunda Jin'e alan haksz davalar suya d艧ecek

  2020-07-04 20:22:01  cri

ABD basnnda yer alan haberlere gTre, ABD'de yeni koronavirs (COVID-19) salgnndan faydalanarak Jin'i haksz yere sulayan birok dava ald. Bu davalarda, baz Amerikal avukatlar ile Missouri eyalet yTnetimi ve Mississippi eyalet yTnetimi davac olurken, Jin hkmeti ve Jin hkmetine ba~l ilgili birimler daval oldu. ABD'nin i hukuk prosedrlerini kTtye kullanarak Jin'e kar艧 alan davalar, salgnn siyasile艧tirilmesinde yeni bir oyun.

Yeni bir oyun

Johns Hopkins Qniversitesi'nin son verilerine gTre ABD'de vaka says toplam 2 milyon 890 bini ve Tl says 130 bini geti. Qlkesinde giderek kTtle艧en salgın durumunu göz ardı eden bir avuç Amerikalı hukukçu ve siyasetçi, kendi ülkelerindeki salgınla mücadeleye odaklamak yerine, ABD ile salgın işbirliği yapan Çin hakkında asılsız dava açıyorlar. Bu davalar, salgını önleme konusunda başarısızlığın sorumluluğunu Çin'e atmanın yeni bir siyasi oyunu ve senaryosu oldu. ABD'de salgınla mücadeleye herhangi bir fayda getirmeyen bu davalar, salgınla mücadele küresel işbirliği de zedeliyor.

Çirkin davalar mesnetsiz

Çin hakkında açılan haksız davaların ele alınmasında, ABD Yabancı Egemen Dokunulmazlık Yasası'nı atlamak mümkün değil. Gerçi ABD Federal Mahkemesi, 1989 yılında "Arjantin ve Amerada Hess Nakliye Şirketi" adlı davada, Yabancı Egemen Dokunulmazlık Yasası'nın yabancı devletlere karşı açılan davalar için "tek temel" olduğuna açıkça karar vermiştir. Bu hukuk mantığıyla hareket edildiğinde, sözde davalı statüsünde yer alan Çin hükümeti, hükümete bağlı kamu birimleri ve Çin Bilimler Akademisi gibi kamu kurumları, ABD Yabancı Egemen Dokunulmazlık Yasası'nda "yabancı devletler" tanımlamasına uyar, bu nedenle dokunulmazlık hakkına sahip olur.

Buna rağmen az sayıda Amerikalı davacı, Yabancı Egemen Dokunulmazlık Yasası'nda "ticaret istisnası" ve "terörizm istisnası" hükümleri gerekçesiyle, Çin hükümeti ve ilgili kamu kurumlarının suçlu olduklarını ileri sürdü. Aslında Çin hükümetinin kendi içinde salgını önlemek ve kontrol etmek için alınan tedbirleri, Çin hükümetinin kamu yetkilerini kullanmak için yaptığı yönetim muameleleridir. Amerikalı davacıların haklarını ihlal etmeyen bu muameleler, ticari faaliyet niteliği taşımadığı gibi, terörizm eylemleri olarak da asla tanımlanamaz. Bu tür davaların ele alınmasında, Çin hükümetine yine de dokunulmazlık hakkı verilmelidir. Dahası, Amerikan mahkemelerinin Çin'e karşı yargı yetkisi yoktur. Çin hükümeti ve hükümete bağlı kamu birimlerine karşı açılan davalar, Çin'in egemenliğini güvenliğini ciddi şekilde ihlal ettiği için Çin Adalet Bakanlığı, Lahey Teslimat Antlaşması'na atıfta bulunarak davaları reddetme hakkını saklı tutmaktadır.

Dışı süslü, içi boş bu davaların, herhangi bir güvenilir delili ve dayanağı yoktur. ABD mahkemelerinin, diğer ülkelerin makul salgın tedbirlerini ilgilendiren davalara bakma yetkisi de yoktur. ABD'de salgının patlak vermesi ve yayılması, Çin hükümetinden kaynaklanmadı ve Çin hükümetinin salgını önleme ve kontrol etmesiyle sebep-sonuç ilişkisi yoktur. Bu durumda ABD mahkemelerinin yapabileceği en akıllı seçim, davalı aleyhinde kararlar almak yerine, davaların düşmesini sağlamaktır. Haksız suçlamalara dayanan bu abes davalar nihayetinde bir zaman kaybı olmaktan öteye gidemeyecektir