莍n ejderi nas齦 do餯u?

    Bu soruyu mecazi anlamda sormuyorum. Yani, ba�糎 ekonomi olmak 鼁ere her alanda g�奸enen 莍n yerine, daha �菣 bir s鰕leyi��olsun diye "ejder" diyor de餴lim. Kastetti餴m, 莍n'de hemen hemen her yerde g鰎d�茲�鼁 mitolojik ejder fig黵�� Sonu鐃a, tabii yine 莍n'i temsil eden bir imge; zaten "o anlamda kullanm齳orum" derken bile, 莍n'i simgeledi餴ni kabullenmi��oluyorum. Ama burada simgeledi餴ni de餴l, bizatihi imgenin kendisini s鰖 konusu ediyorum.

    M軱AD��YILBA轎NDAN SONRA GELENEKSEL YILBA轎

    "辤mdi durup duruken bu da nereden 琮kt�� denebilir. Asl齨da zihnimde yeni beliren bir soru de餴l. Bug黱lerde akl齧a geli�une bir t黵 "n黭setme" diyebiliriz.

    N黭setmenin nedeni de ya�md�N齧齴 g黱ler.

    Hay齬, "Zaman k鰐�� ya da "Ekonomik kriz her taraf��sard�� gibi 鰖nel veya nesnel bir "ya�md�N齧齴 g黱ler"    betimlemesine giri�qcek de餴lim. Y齦齨 belli g黱lerinden s鰖 ediyorum.

    莍n'de miladi y齦ba�� ge鏴r ge鏼ez geleneksel yeni y齦 haz齬l齥lar��ba�xad�� Malum, geleneksel 莍n takvimi 12 hayvanla simgelenen y齦lara g鰎e hesaplan齳or. Geleneksel takvimle 4706 y齦齨a girece餴miz bu y齦ba��, miladi takvimle 26 Ocak'a rastl齳or. B鰕lece Fare Y齦��geride kalacak ve 謐鼁 Y齦��n��idrak edece餴z. Her bir y齦a yeniden kavu�yak ancak 12 y齦da bir nasip oluyor.

    EJDER��KAFAYA TAKMAK

    "Giden fare, gelen 鰇鼁! Ejderden sana ne?" denebilir.

    Bunu, me�~u bir soru addederim. Ayn��zamanda, "躾me tatl��can齨��b鰕le fuz鹟i i�xerle" gibi bilgece bir uyar��i鏴rdi餴ni de kabullenmekten ka琮nmam.

    Ne var ki, insan齨 akl��bir�qye tak齦mayag鰎s黱!

    "Ejderden sana ne" demek kolay!

    Nitekim, biraz daha yak齨dan incelenince, z齢nime tak齦an sorunun hakl��y鰊leri oldu饀 da g鰎黮ecektir.

    DO蠥DA HAYVAN MI KALMADI?

    莍n takviminde zodyak�� yani bur鏻ar ku�m瘕n��olu�├ran 12 hayvandan 11'i do餫da var: Fare, 鰇鼁, kaplan, tav�mn, y齦an, at, ke鏸, maymun, horoz, k鰌ek ve domuz. Do餫da bulunmayan sadece ejder...

    Do餫da hayvan m��kalmad��da, eski 莍nliler olmayan bir imge uydurma ihtiyac齨��hissettiler?

    謗ne餴n, deve diyemezler miydi?

    Ejder yerine, timsah olmaz m齳d��

    Geyik, o muhte�qm boynuzlar齳la 鏾k ho��durmaz m齳d��

    Uzun gagas��ve uzun ayaklar齳la zarif bir uyum simgesi olu�├ran leyle餴n nesi eksikti?

    Velhas齦, do餫da hayvan bol.

    謞leyse bu ejder nereden 琮kt��

    Buna kestirmeden bir cevap aranacaksa, i�un i鏸nden kolayca 琮k齦abilir. "Esatirden al齨m�\, eskilerin i�xerini fazla kar�\t齬ma" diyenler olabilir. Onlar i鏸n konu zaten orada kapan齬.

    ANKA KU轚 VE TEKBOYNUZ

    Ama l鼁umsuz meselelere kafa yormaktan kendini alamayanlar bu cevapla tatmin olmayacakt齬. Benim gibilerin a饅齨��t齥amak i鏸n s鰕lenebilecek daha ba�wa s鰖ler de bulunabilir. S鰖gelimi, Bat��dillerinde "f鰊iks" denen anka ku�� da do餫da yok. Keza, yine Bat齦齦ar齨 "unikhorn" dedi餴 tekboynuz da sadece mitolojide mevcut.

    Do餽u. Ama bu meseleyi gene a琮klam齳or. Olsa olsa, bu iki mitolojik yarat�N齨 k鰇eninin ne olabilece餴ne ili�win iki soru daha ortaya at齦m�\ oluyor. 莍n ejderinin nas齦 do餯u饀 sorusu gene cevaplanm�\ olmuyor.

    RESMEN TANI轙IRILMADIK

    Do餽uyu s鰕lemek gerekirse, �umdi kafam��bunca kurcalamas齨a ra餸en, 莍n ejderiyle ilk kez ne zaman kar�莿a���N齧��hat齬lam齳orum. Zihnimde hi鏱ir iz kalmam�\. Demek ki, bilincine vard�N齧 bir olay olarak ger鏴kle�yemi��bu kar�莿a�ya. 謞lesine, do餫l olarak 莍n'i temsil eden bir fig黵 olarak benimsemi�um...

    San齬齧 莍n'e hi��gelmemi��bile olsa, pek鏾k ki�u filmlerden, resimlerden g鰎e g鰎e, pek de fark齨a varmadan, zihninde o 鰖el ejder imgesini bu 黮keyle 鰖de�xe�█rmi�█r.

    HER YERDE EJDER VAR

    莍n'e gelince herkes gibi ben de ejder fig黵黱��her yerde g鰎meye ba�xad齧. 輑k gelen herkesin ziyaret farizas齨��yerine getirip hac��oldu饀 tarihsel mekanlardan reklam panolar齨a, elbiselerden yiyecek i鏴cek ambalajlar齨a kadar her yerde, m黰k黱 olan her 鏴�utlemesiyle, g鰖黱 g鰎d����her nesnede ejder var. Daha 黮keye girerken ejderle kar�莿a�萏orsunuz. Ba�went Uluslararas��Havaalan��n齨 yeni terminalinde etkileyici bir ejder heykeli var. Bindi餴niz araban齨 markas��"King Long" Alt齨 Ejder anlam齨a geliyorsa veya arabaya binmeyip metro ile ula�萁��tercih ediyorsan齴, yan齨齴da oturan kad齨齨 yuvarlak kasnakla i�xedi餴 nak�\ bir ejder fig黵��ise, art齥 bu imgeyi ister istemez kan齥s齳orsunuz.

    Fark齨dal齥 d鼁eyime ili�win son derece k鰐��bir referans olmas齨a ra餸en, bu noktada bir�qyi itiraf etmek zorunday齧. Bunlar��yazmasayd齧 muhtemelen hi��farkedemeyece餴m bir�qyi �� sat齬lar��yazarken g鰎d黰. Ayaklar齧daki terliklerin 鼁erinde, sar��yald齴l��iplikle i�xenmi��sa餷��sollu birer ejder var.

    Neyse, k齭acas��莍n'de her yerde ejder var... 謞leyse, ejderi her yerde g鰎meye al�\m�\ken takvimde de g鰎meyi do餫l kar�莿amam gerekirdi. Ama 鰕le olmad��

    KUT SA茿N, KISMET A茿N, TAL軭 DA蠭TAN M蹷AREK EJDER

    Ge鏴n y齦 geleneksel 莍n takvimi ile ilgili bilgiler edinirken �τlar��鯧rendi餴mi hat齬l齳orum:

    Ejder bir bak齧a 莍n ulusunun manevi simgesi say齦abilir. 躶telik, Bat��efsanelerindeki gibi tekinsiz, meymenetsiz, mendebur bir yarat齥 de餴l, hay齬l�� u饀rlu kademli bir varl齥 say齦齳or. Geleneksel 莍n k黮t黵黱de kut sa鐃�N齨a, k齭met a鐃�N齨a, talih da瘕tt�N齨a inan齦齳or. Ayr齝a g�� ve onur timsali kabul ediliyor. O y鼁den pek鏾k 莍nli 鏸ft hamilelik planlar齨��鏾cuklar��Ejder Y齦��nda do餫cak �qkilde yap齳or. O y齦 d黱yaya gelen neslin, ya�myanlar齳la 鰈m�締eriyle tekmil s黮aleye �qref getirdi餴 farzediliyor.

    "O halde geleneksel 莍n takviminde de bir adet ejder olmas��gayet do餫l, bunda yad齬ganacak bir�qy olmad�N��gibi hayli m黱asip de olmu�� diyebiliriz... Diyebiliriz ama, bu ejderin k鰇eni ne?

    莍n ejderi m黚arek bir varl齥 oldu饀na g鰎e, gene d黵tse d黵tse habis �qytan d黵t鼀ordur: Ge鏴n y齦dan beri, zaman zaman bunu d��黱鼀orum.

    B軱軳EN��KE轋ETMEK

    Aradan ge鏴n zaman i鏸nde bu konuda 鏾k yo饀n ve hummal��bir ara�〣囈a faaliyeti y黵黷t�茲� s鰕lenemez, ama geleneksel 莍n k黮t黵��ile ilgili olarak okudu饀m kitaplar��bir de bu sorunun cevab齨��bulabilecek �qkilde inceliyordum. K齭met gene bir 莍n yeni y齦��鰊cesineymi��ki, soru gene zihnimde n黭setmi�wen, san齬齧 bu defa sorunun cevab齨��buldum. "Cevab齨��buldum" derken, kendi zihnimde bana makul gelen bir a琮klamayla kar�莿a�〣j. Yoksa, kula餫 "Evreka" diye anadan 黵yan meydana huru��edermi��gibi geliyorsa, murad齧 bu de餴l. Cevab��bulan ben de餴lim... A琮klama 鏾ktand齬 biliniyordur da, ben yeni 鯧reniyorum. Gene de, yeni edindi餴 bilginin co�wusuna kap齦an yeni鏴ri misali, ben de bu a琮klamay��莍n g黱l�茲�de payla�yadan edemedim.

    "Madem a琮klayacakt齨, laf��uzatmadan en ba�糎 sadede gelseydin" denebilir, ama bu k鰇en a琮klamas齨齨 beni heyecanland齬d�N齨��bir �qkilde anlatmak zorundayd齧. 辤mdi anlat齨ca 鯧renenlere hi��de heyecan verici gelmeyebilir, ama olsun. Ben yine de, bilmek isteyebilecekler i鏸n k齭aca 鰖etlemeye de餰r oldu饀 kan齭齨day齧.

    YAND��軱E HUANGD��

    莍n efsanelerinde Sar��輒parator 黱van齳la an齦an Huangdi, Sar��Nehir vadisinde h黭黰 s黵鼀ormu�� Ayn��b鰈gede Yandi ad齨da ba�wa bir h黭黰dar daha varm�\. Onun 黱van��da K齴g齨 輒parator'mu�� 輐isi de insanl�Na b鼀黭 hizmetlerde bulunmu�� Bir鏾k uygarl齥 黵黱黱��getirmi�� Bu iki h黭黰dar 莍n ulusunun en eski atalar��olarak kabul ediliyor. Bug黱 bile 莍nliler kendilerini "Yandi ile Huangdi'nin ahfad�� olarak kabul ediyor. 輐i h黭黰darl齥 g�奸endik鏴, kom�� y鰎elerdeki kabileleri kendilerine ba餷am�\lar. Tarihsel a琮dan bak齦齨ca, sonraki vakan黺isler "imparator" 黱van齨��yak�\t齬sa da, iki lider de asl齨da b鼀黭 ihtimalle kuvvetli birer kabilenin reisi olmaktan ba�wa bir�qy de餴ldi. Ba�wa kabileleri yendik鏴 onlar��da b黱yelerine katm�\lar ve giderek g�奸enmi�xer. Yandi'nin kabilesi g黱eydo饀 y鰊黱de Jiuli kabilesiyle sava�m tutu�├饀nda darda kal齨ca Huangdi'den yard齧 istemi�� 輐isi elele verip d�練an��yenmi�� Ancak bir s黵e sonra iki m黷tefik anla�yazl�Na d�練�� ve 琮kan sava�糎 Yandi yenilmi�� Nihayet Huangdi b黷黱 kabile reislerini toplant齳a 鏰瘕rm�\. Toplant齞a Sar��輒parator b黷黱 kabilelerin olu�├rdu饀 konfederasyonun ba�菝a getirilmi�� Kabilelerin birle�yesiyle Huaxia toplumu olu�yu�� Bugun 莍n ulusunun ana g鰒desinin bu topluluktan do餯u饀 kabul ediliyor.

    HAYVANLARIN FER蕢TAHI

    Burada dikkat edilmesi gereken nokta sava�xardan sonra yenilen taraf齨 galip gelen tarafla birle�yi��olmas�� Bu, Asya tarihinin daha sonraki d鰊emlerinde de s齥 s齥 g鰎黮en bir olgu. Birle�urken iki taraf aras齨da, b黷黱 de餰rlerinin birbirine kat�\mas��s黵eci ger鏴kle�uyor. Dinler tarihinde buna senkretizm deniyor. 藺te bu birle�ye 莍n ejderinin ortaya 琮k�\齨��da a琮kl齳or.

    莍n ejderi bir b黷黱 olarak do餫da olmasa da, v點udundaki b黷黱 b鰈黰ler do餫daki hayvanlardan geliyor. 謗ne餴n baz��eski 莍n kitaplar齨da ejder �啢le betimleniyor: Boynuzlar�� geyik; kafas�� deve; boynu, y齦an; v點udundaki pullar, bal齥; avu��i鏻eri, kaplan; pen鏴leri, �mhin; kulaklar�� 鰇鼁... Bu betimleme de g鰏teriyor ki, 莍n halk齨齨 g鰖黱de ejder 鏴�utli hayvanlar齨 en 鰊emli 鰖ellikleri say齦an organlardan olu�yu�├r. 莈�utli yollarla birle�qn kabilelerin her biri, birle�yeden 鰊ce de餴�uk totemlere sahipti. Kabileler genellikle totem olarak bir hayvan��benimsiyordu. Birle�ye s黵ecinde her kabilenin totemi olan hayvan齨 en 鰊emli 鰖elli餴 al齨m�\ ve ortaya hepsinin 鰖elliklerini ta�萏an, hayvanlar齨 feri�糎h��diyebilece餴miz ola餫n黶t��bir varl齥 琮km�\. Bu varl齥 da, b黷黱 kabilelerin birle�yesiyle olu�mn ve 莍n ulusunun ana g鰒desinin ba�xang齝��say齦an Huaxia toplumunun sembol��ejder olmu�� O zamandan beri de 莍n ulusunun uzun tarih boyunca aziz tutulmu��

    B軱MECE B軱D軷MECE

    Evet, benim k黮t黵 tarihine ili�win 鏴�utli kitaplardan kendi yapt�N齧 鰖et a琮klama b鰕le. Akademik ama鏻��bir 鏰l�\ma niyetinde olmad�N齧 i鏸n referans cihaz��olu�├rmaya da kalk�\mad齧. Ama bu konuda kaynak鏰 arayan herkes, 莍n'de sat齦an ya da internet 鼁erinden ula�莿abilecek kitaplarda bol bol bilimsel materyal bulabilir. Bizim 黱iversitelerimizde bu konuda bir 鏰l�\ma yap齦齪 yap齦mad�N齨��bilmiyorum. Yap齦m�\ olmas齨��ve benim malumu biraz kabaca ilandan 鰐eye gidememi��oldu饀mu 黰it etmek isterim.

    Son olarak bir 莍n bilmecesi sormak istiyorum: Herkeste bir tane var, her ailede bir鏾k var, b黷黱 d黱yada ise sadece 12 tane var. Bilin bakal齧 bu nedir?

    Cevap tahmin etti餴niz gibi...

    12 hayvanl��莍n takvimini, geleneksel y齦ba�� 鰊cesinde tekrar konu�mca瘕z.

    Ho�鶯kal齨.