莍n g鰇kubbesi alt齨da geleneksel y齦ba��

    莍n'de art齥 geceleri g鰇y鼁�� 鈔iden dev鈙��bir 鏸鏴k gibi a琮l齪 salk齧 salk齧 ya餫n reng鈘enk nur taneleriyle ayd齨lan齳or. Ka��gecedir Beijing semalar��da all��morlu, ye�ulli sar齦��k齰齦c齧 nak�\lar齳la s黶l��

    茜-be��saniye s黵en g鰇sel renk �剮eni biter bitmez yerini hemen bir ba�was��al齳or. Hayali bir define sand�N齨dan ak齦l��bir d鼁ene g鰎e sa琮lan reng鈘enk m點evherler, gece g鯧黱黱 derin sahnesinde, k齭ac齥 bir g鰏teri daha yap齳or. Yeniy齦 gecesi bu g鰏teri, saniye sektirmeden, saatlerce, aral齥s齴 olarak devam edecek.

    G鰖 鰊黱e bir 鈔 seriliveren, biri gidince hemen 鰐eki beliren peri saraylar齨a ke�we ayn��g鼁ellikte sesler e�xik etseydi��Ya da hi��olmazsa, o �\齥 ayinleri sessiz sedas齴 eda edilseydi��

    O g鰎sel zar鈌ete b鰕lesi bir i�utsel gar鈈etin e�xik etmesi, fiziksel evrenin insano餷una 鰀etti餴 bir bedel mi? Bu renk senfonisinin kar�莿�N��ille de bu kakafoni mi olmal��

    Patlama m��desem, g黰b黵t��m�� cay齬t��m�� bilemiyorum��Her biri kendi me�~ebince ses 琮kar齳or. Do餽usu, T黵k鏴mizde 鈔��sesleri betimlemek i鏸n kullan齦an b黷黱 s鰖c黭 da餫rc�N齨齨 hakk齨��l鈟齥齳la veriyorlar.

    En iyisi, "G鰎黱t黶黱��seven sesine katlan齬" deyip ses yal齮齧��pek de iyi olmayan pencere camlar齨齨 ard齨dan bakmak. B鰕lece, ejder nefesi gibi yakan keskin barut kokusundan burnumuzu da esirgemi��oluyoruz.

    MAH轊R��N蹻USUN BAYRAM TRAF菪��

    Evet, buras��barutun anavatan�� G鰇y鼁黱e maytaptan uzay gemisi ta�萏an rokete kadar her�qyi g鰊deren 莍n'de geleneksel y齦ba�� kutlamalar��ba�xad�� Birka��g黱 i鏸nde 謐鼁 Y齦��n��idr鈑 edece餴z.

    "Bahar Bayram�� ad齳la da an齦an y齦ba��, 莍n'in en 鰊emli tatili. 莍nliler, "Guo nian", yani "y齦齨 ge鏸�u" dedikleri bu bayramda nerede olurlarsa olsunlar, iki elleri kanda bile olsa, muhakkak ailelerine kavu�yaya 鏰l�\齳or. Y齦ba�菝da b黷黱 aile "kavu�ya yeme餴" yiyor, herkes birbirine hediyeler veriyor.

    Bayram trafi餴 鏾ktan ba�xad�� Havaalanlar�� tren istasyonlar�� otob黶 terminalleri ana-baba g黱�� B鰕le zamanlarda insan, bayramlarda yollar��kan rev鈔 i鏸nde kalan 黮kemizi d��黱meden edemiyor. Mah�qri bir n黤usa sahip 莍n'de bayram ula�萁齨齨 ihtiyac齨��kar�莿amak 鈊eta do餫黶t��beceriler gerektiriyor. Ama 莍n Ula�〣囈a Bakanl�N��kendinden emin, ald�N��鰊lemlere g黺eniyor. Daha yo饀nluk ba�xamadan, "Kimse yolda kalmayacak" diye a琮klama yapt齦ar.

    ZEMHER��AYINDA BAHAR BAYRAMI

    Bizde eskiden 1 May齭 "Bahar Bayram�� diye kutlan齬d�� 藺鏸 S齨齠齨齨 Uluslararas��Birlik ve Dayan�\ma G黱�� "kom黱ist bayram齞齬" diye yasakken, "Bahar Bayram�� 1 May齭'齨 ba�wa bir vesileyle savu�├rulmas��i鏸n ba�工rulmu��beceriksizce bir kurnazl齥 giri�uminden ibaret kald�� Ama "Bahar Bayram�� denince benim akl齧a gene Nisan-May齭 aylar��geliyor.

    Beijing'de Ocak-辵bat aylar齨da h鈒��zemher��so饀klar��h黭黰 s黵鼀or. 謞leyse, bu aylara denk gelen y齦ba�菝a neden "Bahar Bayram�� denir? Bunu anlamak i鏸n bakt�N齧 birka��kaynakta, "Bahar Bayram��gelince do餫 da canlanmaya ba�xar " gibi harc齛lem a琮klamalardan ba�wa bir�qy bulamad齧. Sordu饀m 莍nli dostlar齧 da ayn���qyleri tekrarlay齪 tatmin edici bir a琮klama yapamad�� Do餽u, baharda do餫 canlanmaya ba�xar, ama en az齨dan Beijing i鏸n konu�mcak olursak, daha vakit erken. Sonra, yanl�\ hat齬lam齳orsam, ge鏴n y齦 en k鰐��meteorolojik afetler, bu s鰖de bahar aylar齨da olmu�├.

    Gelgelelim, 莍n kocaman 黮ke, tarihi de uzun; herhalde, gelenek 鰊ce daha g黱ey enlemlerinde ortaya 琮kt�� sonra 黮kenin kuzeylerine yay齦d�� G黱eylere cemreler belki bu aylarda d�練eye ba�x齳ordur! Eski bilgeler i�xerini bilir, vard齬 muhakkak bir hikmeti��躶telik, 1929 y齦齨da yap齦an Takvim Reformu'na kadar y黵黵l黭te kald�N齨a g鰎e, pratikte de iyi i��g鰎m�� demek ki��Eski d黱ya g鰎��黱e g鰎e yap齦an tasnifte, geleneksel takvim Yin, Gregoryen milad��takvim Yang say齦齳or. Yin, di�u 鰃e oldu饀na g鰎e, do饀rgan, yani verimli, i�q yarayan bir takvim��

    KAMER HANIM 軱E 轊MS��BEY

    Y齦ba�� pek do餫l olarak, geleneksel 莍n takviminin birinci ay齨齨 birinci g黱��ba�x齳or. Eskiden, 15 g黱 sonra yap齦an Fener Bayram��na kadar s黵ermi�� Geleneksel 莍n takvimi, Ay'齨 evrelerine g鰎e d鼁enlendi餴 i鏸n Kamer��Takvim olarak adland齬齦齳or.

    Ne var ki, bu adland齬ma tam do餽u say齦maz. 屈nk��sadece Ay'齨 hareketlerine g鰎e hesaplanan takvimde bir y齦 355 g黱 s黵鼀or. Yani, D黱ya'n齨 G黱e��鏴vresindeki y鰎黱gesinde bir kez d鰊��黱e dayal��takvime k齳asla 11 g黱 eksik; her d鰎t y齦da bir, eksik 12 g黱e 琮k齳or. O y鼁den, 輘lam��g黱leri belirlemekte kullan齦an Kamer��Takvim'e dayal��Hicri seneyle Ramazan ay�� bir 鰊ceki y齦a g鰎e 11 g黱 erken ba�x齳or. Herkes 鏾cuklu饀ndan hat齬lad�N��Ramazan davulcusunu dinleme zevkine, ancak 35 y齦 sonra, yani art齥 ayn��tad��alamad�N��鏰瘕nda kavu�ㄊor.

    Oysa 莍n takviminde y齦ba��, hep ayn��mevsimde oluyor. Tarih, milad��takvime g鰎e, ancak bir ayl齥 bir s黵e i鏸nde de餴�qbiliyor. Y齦ba��, 21 Ocak ile 20 辵bat aras齨da bir tarihe denk d�踏漃r.

    Bunun nedeni Kamer��Takvim'in G黱e��ile ili�wilendirilmi��olmas�� Bakt�N齧 kaynaklarda buna yabanc��dillerde "lunisolar" takvim ad��veriliyor. T黵k鏴ye, "Kamer��辝ms��Takvim" diye 鏴virebiliriz. Eski terimlerle yap齦an bu adland齬ma akla "Kamer Han齧 ile 辝msi Bey" adlar齨da evli bir 鏸fti getiriyorsa, yeni dille "Ay-G黱e��G黱geni" diye de 鏴virebiliriz.

    Adland齬ma 鰊emli say齦mayabilir, 鰊emli olan bu takvimde Ay ile G黱e��in, yani Yin ve Yang 鰃elerinin birle�up bir uyum olu�├rmu��olmas��

    禽N TAKV軲軳E G諶E KA��YILINDAYIZ?

    Geleneksel 莍n takvimine g鰎e y齦lar belli bir olaydan ba�xat齦齪 say齳la say齦m齳or. G黺enilirlik �凐reti �猢heli olan Vikipedia'ya g鰎e, bir t黵 "milat noktas�� al齨mak istenirse, Sar��輒parator Huangdi'nin h黭黰darl�N齨dan ba�xan齳ormu�� Asl齨da bu sayma i�xemini yapan 莍nliler de餴l; daha 鏾k 莍n d�\齨daki kaynaklar 鰕le s鰕l鼀or. Nitekim, sordu饀m 莍nlilerin hepsi 謐鼁 Y齦��na girece餴mizi bildi, ama hi鏱iri say齭al olarak hangi y齦da oldu饀muzu bilemedi. Zaten Huangdi'nin ne zaman h黭黰 s黵d����de kesin olarak kan齮lanabilmi��de餴l. Pek kullan齦mayan bu us鹟e g鰎e 4706, 4707, veya 4646 y齦齨a giriyoruz.

    "KEH翹ET KEM軰LER��NDE TAKV軲

    B鼀黭 莍n tarih鏸si Sima Qian'齨 "Tarihsel Kay齮lar"齨a g鰎e, Xia hanedan��zaman齨da yeni y齦 k�\ g黱d鰊黰黱den sonraki ikinci Yeni Ay'da ba�xarm�\. Han hanedan齨a mensup 輒parator Wu zaman齨dan beri, yani 2 bin y齦��a�w齨 bir s黵edir , y齦齨 ba�xang齝��i鏸n 鰈琰 bu olmu�� Sima Qian y齦齨 ba�xang齝齨��Xia hanedan齳la b鰕le ili�wilendirdi餴 i鏸n, gelenesel 莍n takvimine "Xia Takvimi" de deniyor. Bir ba�wa ismi de "Tar齧 Takvimi". 屈nk�� tar齧sal etkinlikler bu takvime g鰎e y黵黷黮黵m��.

    Geleneksel takvime ili�win en eski kay齮lar, 莍n tarihinin belgelenmesi a琮s齨dan 鏾k 鰊emli say齦an "Keh鈔et Kemikleri"nde bulunuyormu�� Eskiden imparatorlar 鰊emli bir i�q kalk�\acaklar��zaman, talihlerinin y鈜er gidip gitmeyece餴ni k鉤inlere dan�\齬m�\. K鉤inler hayvan kemilkeri veya kaplumba餫 kabu饀nu ate�q tutar, 齭齨齨 etkisiyle olu�mn 鏰tlaklar齨 �qkline g鰎e sonucu bildirirmi�� Keh鈔etin dedi餴 gibi yap齦an i�un sonucu da kemi餰 kaz齨arak kaydedilirmi�� Yak齨 d鰊emde bulunan bu kemiklerde olaylar Xia Takvimi'ne g鰎e yaz齦m�\.

    Geleneksel 莍n takviminde her ay bir hayvan齨 ad齳la adland齬齦齳or. Tek istisna, do餫da bulunmayan mitolojik yarat齥 ejder. Y齦lar da, aylara ad齨��veren bu hayvan cinsleriyle say齦齳or. Yani, her 12 y齦da bir tekrar ayn��y齦a d鰊黮鼀or.

    Takvimde y齦齨 ilk ay��fare. Bunu s齬as齳la, 鰇鼁, kaplan, tav�mn, ejder, y齦an, at, ke鏸, maymun, horoz, k鰌ek ve domuz izliyor. Tabi�� ayn��s齬a y齦lar i鏸n de kullan齦齳or. 2008, fare y齦齳d�� Yani bu y齦, 12 bur鏻u 鏴vrimin ikinci kona瘕nday齴. 2020 y齦齨da tekrar fare y齦齨a d鰊ece餴z. 2021 ise yine 鰇鼁 y齦��olacak.

    YE掭M 軲PARATOR'UN G諯SEL YARI轎

    Evet, 莍n takvimi ayn��zamanda, herkesin do餯u饀 y齦daki hayvan齨 鰖elliklerine g鰎e belirlendi餴 varsay齦an bir fal sistemi de olu�├ruyor. Bu sistemin nas齦 olu�├饀 kesin olarak bilinmedi餴 i鏸n, muhtelif efsanev��rivayetler var. Rivayetin biri �啢le:

    Taocu inanca g鰎e g鯧黱 y鰊eticisi olan Ye�um 輒parator l鈑apl��Yu Di, takvimde yer verece餴 hayvanlar��ve s齬alar齨��belirlemek i鏸n bir yar�\ma yapmaya karar vermi�� Karar齨��il鈔 ederek, gelecek y齦ba�菝da yan齨a ula�mcak ilk 12 hayvan��s齬alar齨a g鰎e yerle�█rece餴ni duyurmu�� B黷黱 hayvanlar kendilerine 鰖g��鰖ellikleri kullan齪 nas齦 birinci geleceklerini d��黱meye ba�xam�\. Sab齬 ve sebat timsali 鰇鼁, 鰐eki hayvanlardan yava��hareket etti餴ni bildi餴 i鏸n, daha bir y齦 鰊ceden yola 琮km�\ ve var�\ yerine ilk gelen hayvan olmu�� 謙eki hayvanlar da birer birer gelmi�� Karar a琮kland�N齨da fare 鏴vik bir hareketle ve farkettirmeden 鰇鼁黱 ba�菝a t齬man齪 itiraz etmi�� En 鰊ce kendisinin geldi餴ni ileri s黵erek Ye�um 輒parator'a "輓anm齳orsan sokakta gezelim, halk karar versin" demi�� 謐鼁 gibi b鼀黭 ve g�奸��bir hayvan齨 黶t黱de fareyi g鰎en halk "Bunda bir marifet olmal�� diye d��黱m��. 謐鼁 aleyhisselam, zaten uysal, a饅��var dili yok... Ye�um 輒parator da fazla 黶telememi��ve ilk s齬ay��fareye vermi�� B鰕lece mevcut s齬a olu�yu��

    FARE TIKIRTISINDAN DOMUZ HORLAMASINA B軷 G躈躈 HESABI

    Daha yayg齨 kabul g鰎en bir ba�wa rivayete g鰎e ise, se鏸m ve s齬alama, bu hayvanlar齨 g黱 i鏸nde en hareketli oldu饀 saatlere g鰎e yap齦m�\.

    Han hanedan��d鰊eminden beri 莍nliler g黱��iki�qr saatlik 12 zaman dilimine b鰈鼀or. Saat 23.00 ile 01.00 aras齨daki birinci dilimde fare 鏾k hareketli olurmu��ve t齥齬t齭��en 鏾k o zaman i�utilirmi��. 01.00 ile 03.00 aras齨daki dilimde 鰇鼁 gevi��getirir ve 鏸ft s黵meye haz齬lan齬m�\. 03.00 ile 05.00 aras齨daki zaman, kaplan齨 en sald齬gan oldu饀 ve ava 琮kt�N��saatlermi�� 05.00 ile 07.00 aras齨da tav�mn i��ba�菝da olur ve e�unerek besin ararm�\. 07.00 ile 09.00 aras齨da ise b鼀黮��ejder ya餸ur ya餯齬齬m�\. 09.00 ile 11.00 aras齨da, y齦an baharda b鼀鼀en otlar齨 aras齨da dola�菡m�\. 11.00 ile 13.00 aras齨da, yani G黱e��in en parlak oldu饀 saatler, at齨 ko�yas��i鏸n en g鼁el zamanm�\. 13.00 ile 15.00 ke鏸nin otlad�N��saatlermi�� 15.00 ile 17.00 aras��maymunlar齨 en hareketli oldu饀, atlay齪 z齪layarak en 鏾k g黵t黮t��yapt�N��satlermi�� 17.00 ile 19.00 aras齨da karanl齥 璉kmeye ba�xar ve horoz k黰esine girermi�� 19.00 ile 21.00 aras齨daki zaman diliminde k鰌ek geceleyin bek鏸lik g鰎evi yapmaya ba�xarm�\. G黱黱 21.00 ile 23 aras齨daki son b鰈黰黱de ise, yery鼁黱deki b黷黱 yarat齥lar uykuya dalar, heryeri sessizlik kaplar, domuzun horlamalar齨dan ba�wa bir�qy duyulmazm�\.

    12 HAYVANLI T躌K TAKV軲��

    12 hayvanl��takvimin k鰇eni bilinmese de, tar齧 ve hayvan yeti�█ricili餴ne dayal��eski hayat��d鼁enlemekte 鏾k kullan�\l��oldu饀 i鏸n, sadece Han milliyetinden 莍nlilerce de餴l, 鰐eki milliyetlerin mensuplar齨ca da benimsenmi�� Hatta 莍n s齨齬lar齨��a�mrak di餰r G黱eydo饀 Asya 黮kelerine de yay齦m�\.

    T黵k k黮t黵 tarihiyle ilgili baz��kitaplarda, 輘lam dinini kabul etmeden once T黵klerin de 12 hayvanl��bir geleneksel takvimi oldu饀 belirtiliyor. 輘lamiyet 鰊cesi d鰊emlerde T黵klerin 莍n ile yak齨 ili�wi i鏸nde oldu饀 hat齬lanacak olursa, b鰕le olmas��son derece akla yak齨.

    DO蠻M G躈��YER軳E DO蠻M YILI KUTLAMASI

    莍nliler yeni y齦 hediyesi al齬ken, 鼁erinde o y齦��simgeleyen hayvan resimleri bulunan e�吧lar al齳or.

    Ressamlar ve g鼁el yaz��ustalar�� eski 鏰餷ardan beri eserlerini imzalarken "謐鼁 y齦齨da tamamland��, "Kaplan y齦齨da bitirildi" gibi kay齮lar d�輟d黵m��.

    Bat齦 inan鏻ar齨 g�奸��oldu饀 aileler, damat ya da gelin aday齨��se鏴rken, hayvan burcundaki 鰖elliklerinin uygun olup olmad�N齨a bakarm�\.

    K齭acas�� 莍n takviminde ya da bur鏻ar ku�m瘕nda en 鰊emli �qy, bir insan齨 do餯u饀 y齦. Yani eski takvime g鰎e do饀mg黱��yok, do饀m y齦��var. 12 y齦l齥 鏴vrim s黵ekli oldu饀 i鏸n do饀m y齦lar��12, 24, 36, 48, 60, 72, 84 ve daha ileriki ya�xarda kutlan齳or.

    Do饀mg黱lerinde bir ya��daha ya�xand�N��i鏸n h鼁黱lenenlere 莍n sistemine ge鏼elerini 鰊eririm. Yaln齴, 鰊ceden bir uyar齞a bulunmam gerek: Do饀m y齦lar��biraz u饀rsuz say齦齳or. O y齦larda bir tekinsizli餰 u餽amamak i鏸n dikkatli olmak gerekiyormu�� Bunun tek istisnas��60'齨c��ya�� O zaman insan bilgelik 鏰瘕na eri�█餴 i鏸n 鰖el kutlamalar yap齦齳ormu��

    S軿 HANG��HAYVANIN YILINDA DO蠨UNUZ?

    Ben horoz y齦齨da do餯um. Bu bilgiden, ya�萁��tahmin edebilir misiniz, bilemem. Ama herkesin kendi do饀m y齦齨a g鰎e burcunu belirlemesi i鏸n basit bir ipucu verebilirim. 2008 y齦齨��fare y齦��olarak al齪 yukar齞a verdi餴m s齬aya g鰎e hayvanlar��yan yana yaz齨 ve altlar齨a 2008'e birer y齦 ekleyin. Sonra her bir havyan齨 alt齨daki say齞an 12 琮kar齨. Bu i�u 4-5 defa tekrarlay齨ca kend��do饀m y齦齨齴 hayvanlardan birinin alt齨da belirecek. 謗ne餴n horoz y齦��en son 2005'teydi. Ondan 鰊ce 1993, 1981, 1969, 1957, 1945 ve 12'�qr y齦l齥 aralarla 鰐eki y齦lardayd�� Ben de bu sayd�N齧 y齦lardan birinde do餯um.

    Do餯u饀 y齦齨 hangi hayvanla simgelendi餴ni saptamakta g�奸黭 鏴ken dinleyicilerimiz, program齧齴a bir elektronik posta g鰊derdikleri takdirde hemen hesaplay齪 kendilerine bildirece餴mizi belirtelim. (tur@cri.com.cn)

    GUO NIAN HAO!

    Bu arada, tekrar reng鈘enk havai fi�qklere d鰊ersek... O g鰖 ok�myan g鼁elliklere kulak t齬malayan seslerin e�xik etmesi sorununu da 莍nlilerin g黱黱 birinde 璉zeceklerini umuyorum. Bilimel ve toknolojik alanda h齴l��ad齧lar atmaya ba�xayan 莍nliler,kan齧ca g黱黱 birinde g鰎sel uyuma i�utsel ahengin e�xik etti餴 maytap g鰏terileri de d鼁enleyebilir. O zaman maytap sesleri kula瘕m齴a Beijing Filharmoni Orkestras��n齨 konserleri gibi gelebilir.

    輞i yeni y齦lar.

    Guo nian hao!